Tinig ng Kababaihan - Salin ng tula ni Eman Lacaba

TINIG NG KABABAIHAN

Tula ni Eman Lacaba

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang kawayang Tsino sa mga pintuang salamin

Ay dapat plastik, kung dahil

Sa antiseptikong hangin, sa ating pagmamahal sa lamig,

O kawalan ng salapi para sa mga hardinero

Walang nakakaalam, walang may pakialam.

Ang sintetikong katahimikan, luntian at kunig,

Kung pakikingan mo'y umaawit na tulad ng erkon,

Istaypler, telepono, makinilya

Isang monotono ng pasasalamat at pagbati.

Nasasaktan ako para sa tinig ng kababaihan;

Lumilikha sila ng isang dosenang tainga ng durungawan

At hinahalo ang malagkit na hininga ng takipsilim

Sa oksihenong matamlay at  sinala.

Ang tula ay isa lamang anyo

Ng pagsasalsal; at ang Batahala at kababaihan,

Kamatayan, mga butones, at mga posisyon

Ang siyang mga plastik nitong hardin ng kawayanan.

* kunig - salitang Ilokano sa yellow, ang iba pa'y amarilyo at dilaw

* erkon - airconditioner

* Inilathala sa Philippines Free Press, Setyembre 16, 1967, p.31

* Isinalin ng petsang Agosto 24, 2018

* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

THE VOICES OF WOMEN

The Chinese bamboo by the glass doors

Must be plastic, if because

Of antiseptic air, our love for coolness,

Or lack of cash for gardeners

No one knows, no one cares.

The synthetic silence, green and yellow,

If you listen, sings like air-conditioners,

Staplers, telephones, typewriters

A monotone of thank you and hello.

I ache for the voices of women;

They make a dozen ears of windows

And mix the sticky breath of dusk

With dull and filtered oxygen.

Poetry's just another form

Of masturbation; and God and women,

Death, buttons, and positions

Are its plastic bamboo gardens.

- Emmanuel Lacaba

Ang Batang Bughaw - Salin ng tula ni Eman Lacaba

ANG BATANG BUGHAW

(Huntington Library and Art Gallery, San Marino, California)

Tula ni Eman Lacaba

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi pinagplanuhan ang aming pagdating.

Pupunta kami saanmang lugar, hindi ko na ngayon

Maalala kung saan. Sabi niya'y mayroon pa kaming

Sapat na oras para sa ilang milya pang aming lalakbayin.

Gayunpaman, ang aming kotse, kung ito'y makapagsasalita lang,

Ay baka magtanong sana kung may pagkakamali.

Wala nga sa kanyang bughaw na tindig ang pagmamadali,

Napakawalang muwang niya para roon. Gayundin,

naisip niya ang mga ulyaning matatandang may mga trumpeting nakokoronahan

At may milya-milyang paglilibang sa kanilang bulsa.

Hindi kami walang muwang o matalino,

Munting guro, hinahangad lamang namin

Ang mga buhay na walang milya-milya't pangako,

Mga buhay na wala kami, at tumigil sa pananabik'

Munting batang bughaw, halika't hipan ang iyong pakakak.

* Inilathala sa Philippines Free Press, Enero 14, 1967, p.33

* Isinalin ng petsang Hulyo 29, 2018

* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

THE BLUE BOY

(Huntington Library and Art Gallery, San Marino, California)

Our coming wasn't premeditated.

We were going somewhere else, I do not now

Remember where. She said we still would have

Sufficient time for some more miles to go.

Certainly, our car, if it could only talk,

Would have asked if there had been some mistake.

Haste indeed was not in his blue bearing,

He was too innocent for that. She likewise

Thought of senile men with wreathed trumpets

And miles of leisure in their pockets.

We were neither innocent nor wise,

Little master, we would have only yearn

For lives without the miles and promises,

Lives we were without, and stop at yearning'

Little boy blue, come blow your horn.

- Emmanuel A.F. Lacaba

Kaarawan - Salin ng tula ni Eman Lacaba

KAARAWAN

Tula ni Eman Lacaba

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Walang kahit isang galaw ng apoy ang mauulit,

Ni ang karagatan. Tiyan sa basahan o buhangin,

Isang paa'y nasa bukung-bukong ng kabilang paa,

Ang bába sa mga kamay ng sapatos ng kabayo, at mga mata sa apoy

O karagatan, makapananghali o hatinggabi,

Kapwa sa kaisahan at katahimikan, iniisip niya'y nawisikang

Mga uling at paglubog ng araw sa pampang: apoy at karagatan

Tulad ng kuko at bakal, o, mas mabuti pa, sa pagtatalik

Na karaniwang di mangyari; iniisip niya ang mga kombinasyon

Ng mga buwan, mga araw, mga kuwit, at mga taóng hindi kailanman

Mauulit sa ilalim ng anno domini. Kahit papaano'y

Natuto siyang subukang makita ang parehong itim at tiyan.

Palad at kamao ng kamay, at bawat sulok

Sa pagitan ng mga daliri; nakikita niya ang mga katotohanan ng apoy at karagatan,

Ang pagkaluskos at ang pagkadurog at ang aral para sa puso

Ng kahoy at buhangin: ang bukas na puso at utak. Nakalimutan na niya

Ang mga apoy at alon na ilang saglit lang ang nakalipas

Ay gumahasa sa kanyang utak, ngunit dahil lang ikinasal sila ng kanyang utak.

Nagngangalit sa mga imahe, at isinilang at ikinasal nang may

Hilakbot ng tao sa init at lamig, na siyang wawakas sa daigdig,

At sa katotohanan at pag-ibig, na siyang pasimula ng daigdig, at kumikilos

Tulad ng apoy at karagatan, ngayong naging tao na siya,

Siya'y musmos pa rin; ngunit walang kahit isang pagkilos

Ng apoy ang mauulit, ni ng karagatan.

* Inilathala sa Philippines Free Press, Nobyembre 5, 1966, p.35

* Isinalin ng petsang Mayo 31, 2018

* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

BIRTHDAY

Not one movement of the fire will be repeated,

Nor of the ocean. Belly to the rug or sand,

One foot on the other foot's ankle,

Chin in horseshoe hands, and eyes on fire

Or ocean, early afternoon or late night,

Both in singleness and silence, he thinks of watered

Coals and sunset on the beach: fire and ocean

Like hoof and steel, or, better yet, in copulation

Normally impossible; he thinks of combinations

Of months, days, commas, and years that will never

Be repeated under anno domini. At least

He has learned to try to see both black and belly.

Palm and back of the hand, and every corner

Between the fingers; he sees the facts of fire and ocean,

The crackling and the crashing and the lesson for the heart

Of wood and sand: the open heart and brain. He has forgotten

The flames and waves that just some seconds ago

Raped his brain, but only because his brain has wed them.

Raging in images, and born and married with

The human fear of heat and cold, with which a world will end,

And of truth and love, with which the world begins, and moving

Like fire and ocean, now that he has become a man,

He is still a child; but not one movement

Of the fire will be repeated, nor of the ocean.

Emmanuel A.F. Lacaba

* Published at the Philippines Free Press, November 5, 1966, p.35

Salin ng Pahayag ng Laban ng Masa

PAHAYAG NG LABAN NG MASA HINGGIL SA REBOLUSYONG EDSA AT SA KONSTITUSYONG 1987

Pebrero 21, 2018

Ang diwa ng kasalukuyan ay rebolusyon.

Paisa-isa, nagmamartsa sa kalsada ang mga Pilipino upang wakasan na ang bangungot na dumadapo sa bansa. Sa pamamagitan ng mga bulaklak, rosaryo, at dilaw na laso sa kanilang mga kamay, matayog ang pangarap ng nagmamalaking populasyon sa mga pangako ng demokrasya. Taun-taon, rehimen sa rehimen, at makalipas ang tatlumpu't dalawang taon nang mangyari iyon, ang tanging naiwang alaala ng EDSA ay hindi iyon reebolusyon o simbol ng kapangyarihan ng mamamayan.

Nang mawala ang alikabok sa pagbagsak ng diktador, agarang ipinahayag ng rebolusyonaryong pamahalaang nasa kapangyarihan kung nakanino ang tunay na katapatan ng pakikipag-alyansa nito. Sa pangako ng kapayapaan, tinugon ito ng matinding pagsuporta sa mga elementong paramilitar. Sa pangako ng pagsasakapangyarihan ng mamamayan, tinugon ito sa pamamagitan ng paghahatid ng mga pangunahing serbisyong panlipunan subalit sa kapritso ng kapital, na malayo sa kayang abutin ng mamamayan. Sa pangako ng hustisya, itinayo nito ang mga kinathang institusyon na madaling lumpuhin ng impluwensiya ng kayamanan at kapangyarihan. Sa pangako ng pagsasama, tinugon ito ng pagbabalik ng pamumuno ng mga dinastiya.

Ang pundasyon ng sistematikong panlilibak sa rebolusyonaryong diwa ay pinagtibay ng pmanipesto ng pagkakatatag ng Republikang EDSA. Pagkatapos ay ipinagkaloob ni Pangulong Aquino ang Proklamasyon Blg. 3 ang lahat ng kapangyarihan sa Limampung (50) Mapapalad, sila ang mga indibidwal na pinili mismo ng Pangulo sa kabila ng milyon-milyong Pilipinong nagnanais marinig, ay isinilang ang Konstitusyong 1987. Hindi naging matatag ang mababaw na pluralismong ito kapag ang kahilingan ay masyadong radikal para pahintulutan ng "rebolusyonaryong" gobyerno. Nasusuya na sa harap ng kalayaan habang ang bansa ay nakapako sa tanikala ng kapital at imperyo, umuusok sa galit ang mga tulad nina Lino Brocka at Jaime Tadeo laban sa dokumentong gumagarantiya sa lahat ng iba pang karapatan, ang pagprotekta sa karapatan sa pribadong pagmamay-ari.

Sabihin nang naukit na sa Saligang Batas ang kinakailangang Tala ng mga Karapatan at ang pagbubukod ng mga kapangyarihan sa pagitan ng mga sangay ng pamahalaan na wala noong madilim na panahon ng pamamahalang diktaduryal, ang tatlong dekada ng pagpapatupad sa Saligang Batas ay naglantad lamang sa kabalintunaan ng mga prinsipyong nakasaad dito at sa limitasyon ng elitistang demokrasya. Wala halos pagbabago sa tantos ng pamumuhay ng mga naghihirap mula 2000 hanggang 2015. Nang ipinahayag ng Asian Development Bank na malapit sa sangkapat ng populasyon ang nabubuhay ng kalunos-lunos, ang Pilipinas ngayon ang ikatlong pinakamalaking proporsyon ng mga mahihirap sa Timog-silangang Asya, matapos ang Myanmar at Laos. Isang mas wastong panukat ay ang paglalagay ng proporsyon ng mahihirap sa tatlumpung bahagdan ng populasyon, anupa't ang mahihirao na Pinoy ang pinakamasahol sa Timog-silangang Asya.

Maaring mag-iba ng kaunti ang mga istatistika subalit matatag ang mga kongkulusyon. Ano pa't iniukit ang mga prinsipyo ng panlipunang hustisya - tulad ng karapatan sa paggawa, repormang agraryo, mga demokratikong kalayaan, pamnbansang kasarinlan, at batayang karapatang pantao - gayong hindi ito tumutugma sa mga dikersyon ng patakarang neoliberal at dinastikong panghihimasok na hinahanap ng Republikang EDSA? At pagkatapos ng 32 taon, ang mismong mga kabalintunaang ito ang naglatag ng daan sa panunumbalik ng bantang awtoritaryan sa Konstitusyon na tangkang pigilan. Saksi ang bansa sa rebolusyong nauwi sa trahedya.

Naniniwala ang Laban ng Masa na ang imahinasyong pulitikal ng mamamayan ay hindi mapipigilan ng mga paghihigpit na ipinataw ng isang pirasong papel na nagtatampok bilang tagumpay ng isang rebolusyon. Kung tunay ngang rebolusyon ang EDSA, ang mga tagumopay nito'y inagaw ng iilan mula sa nakararami. Habang ang bansa'y muling nabibighani sa pangako ng radikal na pagbabago sa pamamagitan ng isa na namang piraso ng papel na tumitiyak sa mga pakinabang nito sa mas papaunting kamay, paano natin mababawi ang diwa ng rebolusyon ng bayan?

25.02.2018

https://www.facebook.com/LabanNgMasaPH/posts/573377159690096

Laban ng Masa

Pebrero 21 nang 8:00 PM · 

LABAN NG MASA STATEMENT ON EDSA REVOLUTION AND THE 1987 CONSTITUTION

Feb. 21, 2018

The spirit of the time was revolution.

One by one, Filipinos marched out into the streets to put an end to a nation’s nightmare. With flowers, rosaries, and yellow ribbons in hand, the proud populace was high on the promises of democracy. Year by year, regime by regime, and thirty-two years after the fact; the only memory of EDSA left is that it was neither a revolution nor a symbol of people power.

When the dust settled from the dictator’s downfall, the revolutionary government in power swiftly revealed its true allegiances. To the promise of peace, it answered with staunch support of paramilitary elements. To the promise of empowerment, it responded with handing over basic social services to the whims of the market, far from the people’s reach. To the promise of justice, it constructed the fiction of institutions easily crippled by the influence of wealth and power. To the promise of inclusion, it answered with the restoration of dynastic rule.

The cornerstone of this systematic mockery of the revolutionary spirit was solidified in the founding manifesto of the EDSA Republic. After President Aquino’s Proclamation No. 3 bestowed all power to the Lucky 50, individuals hand-picked by the President herself among millions of Filipinos clamoring to be heard, the 1987 Constitution was born. This shallow pluralism became untenable when demands proved to be too radical for a “revolutionary” government to allow. Disgusted by the facade of freedom while the nation was fastened to the shackles of capital and empire, the likes of Lino Brocka and Jaime Tadeo stormed out in rage against a document that guaranteed above all other rights, the protection of the right to private property.

Granted that the Constitution was able to enshrine the much-needed Bill of Rights and separation of powers between branches of government absent in the dark days under dictatorial rule, three decades of implementing the Constitution only laid bare the contradictions between its principles and the limits of elite democracy. There was virtually no change in the proportion of people living in poverty between 2000 and 2015. With the Asian Development Bank declaring that close to a quarter of the population is living in absolute poverty, the Philippines now has the third largest proportion of poor people in Southeast Asia, after Myanmar and Laos. A more accurate measure places the proportion of the poor to thirty-percent of the population, making the Filipino poor the worst-off in Southeast Asia.

Statistics may vary minimally but the conclusions are robust. What use is enshrining principles of social justice – labor rights, agrarian reform, indigenous peoples’ rights, democratic freedoms, national sovereignty, and basic human rights – when they are incompatible with the neoliberal policy direction and dynastic entrenchment pursued by the EDSA Republic? And after 32 years, these very contradictions paved the road for the return of the authoritarian threat the Constitution sought to preempt. The nation stood witness as a revolution degraded into a tragedy.

Laban ng Masa believes that the political imagination of the people cannot be constrained by the restrictions imposed by a piece of paper masquerading as the victory of a revolution. If EDSA were indeed a revolution, its victories were wrested from the many by the few. As the nation is once again enamored with the promise of radical change through another piece of paper that further secures its gains to fewer and fewer hands, how can we reclaim the spirit of a people’s revolution?

25.02.2018

Panalangin ni Papa Francisco upang Labanan ang mga "Huwad na Balita"

Pope Francis' prayer for countering fake news,

translated from English to Filipino language

Panalangin ni Papa Francisco upang Labanan ang mga "Huwad na Balita"
Malayang salin mula sa wikang Ingles ni Gregorio V. Bituin Jr.

Panginoon, gawin mo kaming instrumento ng iyong
kapayapaan.

Tulungan mo po kaming makilala ang nakakubling
kasamaan sa isang pag-uusap na hindi nagtatatag
ng pagkakaisa.

Tulungan mo po kaming tanggalin ang lason sa aming mga paghuhusga.

Tulungan mo po kaming magsalita hinggil sa aming
kapwa bilang aming mga kapatid.


Kayo po ay matapat at mapagkakatiwalaan;
nawa ang aming mga salita'y maging binhi ng kabutihan sa daigdig:

Kung saan may sigawan, nawa'y masanay po kaming makinig;

Kung saan may kaligaligan, nawa'y makapagbigay po
kami ng inspirasyon ng pagkakasundo;

Kung saan may kalabuan, nawa'y makapagdala po kami ng kalinawan;

Kung saan may pagbubukod, nawa'y makapag-alay po
kami ng pagkakabuklod;

Kung saan may makapukaw-damdaming usapin, nawa'y magkaroon po ng kahinahunan;

Kung saan may kalabisan, nawa'y maibigay po namin
ang totoong mga tanong;

Kung saan may kapinsalaan, nawa'y makapukaw po kami
ng pagtitiwala;

Kung saan may paglalabanan, nawa'y makapagdala po kami ng paggalang;

Kung saan may kasinungalingan, nawa'y madala po namin ay katotohanan.  Amen.

- Papa Francisco, pahayag sa Pandaigdigang Araw ng Komunikasyon 2018

Ang mga kaaway - salin ng tula ni Pablo Neruda

Ang mga kaaway
ni Pablo Neruda
Isinalin ni Greg Bituin Jr.

Dito, dinala nila ang kanilang mga baril na puno
ng pulbura at iniatas ang matinding paglipol,
Dito, natagpuan nila ang sambayanang umaawit, sambayanang muling pinagkaisa
Ng pangangailangan at pag-ibig,

At ang payat na batang babaeng may tangan ng watawat ay nahulog,
At ang isang minsang-nakangiting batang lalaki’y gumulong at nasugatan sa tagiliran
At minasdan ng natatarantang bayan ang patay na nalugmok 
Sa galit at sakit.

Pagkatapos, doon
Kung saan ang patay ay nahulog, pinaslang, 
Ibinaba nila ang kanilang mga watawat at ibinabad sa dugo
Upang itaas muli at ipamukha sa mga pumaslang sa kanila.

Para sa aming mga patay, hinihiling ko’y kaparusahan.
Para sa mga nagkalat ng dugo sa aming bansa, hinihiling ko’y kaparusahan.
Para sa pumaslang na nagdala sa amin ng pagpatay,
hinihiling ko’y kaparusahan.
Para sa mga taong umunlad mula sa pagkitil sa amin,
hinihiling ko’y kaparusahan.
Para sa nagbigay ng atas na naging sanhi ng aming pagdurusa,
hinihiling ko’y kaparusahan.
Para sa mga nagtatanggol sa pagkakasalang ito,
hinihiling ko’y kaparusahan.

Ayokong alukin nila kami
Ng kanilang kamay - na nabubo ng
Dugo: nais ko silang parusahan.
Hindi ko sila nais na maging kinatawan,
O kaya'y manirahan sila ng maalwan sa kanilang mga tahanan:

Nais ko silang makitang nililitis
sa liwasang ito, dito sa lugar na ito.

Hinihiling ko’y kaparusahan.



The Enemies
by Pablo Neruda

Here, they brought their guns filled
With powder and ordered callous extermination,
Here, they found a people singing, a people reunited
By necessity and love,

And the skinny girl fell with her flag,
And the once-smiling boy rolled wounded to his side
And the dazed town watched the dead fall
In fury and pain.

Then, there
Where the dead fell, murdered,
They lowered their flags and soaked them in blood
To raise them again in the face of their murderers.

For these our dead, I ask for punishment.
For those who spilled blood in our country,
I ask for punishment.
For the executioner who sent us murder,
I ask for punishment.
For those who prospered from our slaughter,
I ask for punishment.
For he who gave the order that caused our agony,
I ask for punishment.
For those that defended this crime,
I ask for punishment.

I don't want them to offer us
Their hands - soaked in our own
Blood: I want them punished.
I don't want them as ambassadors,
Or living comfortably in their homes:

I want to see them tried
here in this plaza, here in this place.

I demand punishment.

Ang sosyalistang tao, ayon kay Lean Alejandro

"Dapat mabatid ng sosyalistang tao kung paano kinakalkula ang distansya ng mga bituin, kung paano pinag-iiba ang isang isda sa isang pating, ang isang hayop sa isang reptilya. Dapat alam niya kung paano dalisayin ang tuba sa lambanog at kung paano makarating sa e = mc ^ 2. Dapat niyang malaman kung paano magluto ng bacon, magkatay ng baboy at mag-ihaw ng tupa. Dapat may kakayahan siyang pamunuan ang mga hukbo sa labanan. Dapat alam niya kung paano sundin ang mga atas, magbigay ng mga atas at dapat ala miya kung kailan susuway sa kanila. Dapat may kakayahan siyang makipagbalitaktakan, sa pag-lobby, sa lantarang pakikibaka. Dapat alam niyang magsuri ng mahihirap na sitwasyong pampulitika, kung paano lumabas sa isa at kung paano kumbinsihin ang iba na dapat nilang gawin ang gayon. Dapat alam niya kung paano maglayag ng barko, maghukay ng isang palikuran, bumuo ng silungan ng baboy, maglaba ng damit, maghugas ng pinggan, magplano ng opensiba, magplano ng pagtakas, paghaluin ang martinis, uminom ng martinis, pag-ibahin ang brandy sa whisky, manatiling tahimik, lumahok, alagaan ang mga sanggol, pamahalaan ang isang burukrasya ng estado, alagaan ang sakit, aliwin ang nalulungkot, panatilihin ang kanyang pagpipigil sa mainit na tubig, kalian manonood, kalian lalahok, pagkumpuni ng mga kagamitan, alagaan ang isang kotse, purgahin ang mga rebisyunista, sumakay sa kabayo, takbuhan ang isang toro, lumangoy, maglaro ng tennis, malunod nang mayumi, lumubog kasama ang barko nang may karangalan kasama ang mga daga, talakayin si Mao, pabulaanan si Zinoviev, libakin si Stalin, pinahahalagahan ang isang bahay-pukyutan, mag-alaga ng manok, magluto ng manok, maglaro ng boogle (ayon sa pagkakasunod), maayos na basahin si Mabini, kalapin ang mga kasapi ng kilusan, ganyakin ang mga miyembro na makibaka, mag-ayos ng isang piging, tumugtog ng hindi bababa sa isang instrumento sa musika, maging kritikal, pumuna sa sarili, tapat ... Ang sosyalistang tao ay ang kabuuang tao. Ang espesyalisasyon ay para lang sa mga langgam. "- Lean Alejandro (Hulyo 10, 1960 - Setyembre 19, 1987)


Mula sa http://politicsforbreakfast.blogspot.com/2012/09/lean-alejandro-1960-87.html

"The socialist man must know how to compute the distance of the stars, how to differentiate a fish from a shark, a mammal from a reptile. He must know how to distill wine into liquor and how to arrive at e=mc^2. He must know how to cook bacon, butcher a pig and roast a lamb. He must be capable of leading armies into battle. He must know how to follow orders, give orders and he must know when to disobey them. He must be able at debate, at lobbying, at open struggle. He must know how to analyze difficult political situations, how to get out of one and how to convince others that they must do the same. He must know how to sail a ship, dig a latrine, construct a pigsty, wash clothes, wash dishes, plan an offensive, plan a retreat, mix martinis, drink martinis, differentiate brandy from whisky, keep quiet, participate, take care of babies, manage a state bureaucracy, soothe pain, comfort the sorrowful, maintain his composure in hot water, when to watch, when to participate, repair appliances, maintain a car, purge revisionists, ride a horse, run from a bull, swim, play tennis, drown gracefully, sink with his ship with honor along with the mice, discuss Mao, debunk Zinoviev, ridicule Stalin, appreciate a beehive, raise chickens, cook chickens, play boogle (respectably), correctly read Mabini, recruit members into the movement, motivate members to struggle, host a party, play at least one musical instrument, be critical, self-critical, honest... The socialist man is the total man. Specialization is for ants." - Lean Alejandro (July 10, 1960 - September 19, 1987)

Liham ni Lean Alejandro sa kanyang propesor

Liham ni Lean Alejandro sa kanyang propesor

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

14 Marso 1985

Camp Ipil Reception Center

Fort Bonifacio

Dr. Rita Estrada

Professor

Psycology Department

Minamahal kong Ma'am,

Kumusta po kayo? Umaasa akong kayo'y nasa mabuting kalagayan. Si JV ay nagpapaabot din ng mainit na pagbati.

Maraming salamat po sa inyong pag-aalala. Hindi nyo lang alam kung gaano ako kasaya na makarinig ng mula sa inyo. Hindi man kailangang sabihin, nami-miss ko nang tunay ang ating mga talakayan.

Kami ni JV ay maayos naman ang kalagayan sa kabila ng mga pangyayari. Sinusubukan naming gamitin ng wasto ang panahon namin sa piitan. Nagpapahinga kami at nag-eehersisyo upang nasa kondisyon ang aming katawan upang makasama sa pakikibaka pag kami'y nakalaya na. Pinayagan kami ng mga awtoridad sa kampo na magdala ng ilang kagamitan. Ito'y tunay na katanggap-tanggap dahil nang wala pang refrigerator, maraming pagkain ang napapanis. Alam po ninyo, maraming tao ang napakamapagbigay at patuloy kaming binibigyan ng pagkain. Nakakakain lang kami ng sapat at halos yaong mga natira'y napapanis. Minsan, hindi ko maatim na nakatayo lang doon at panooring napapanis ang mga iyon kaya kinakain ko ang mga iyon hanggang sa makakaya. Kadalasan, hindi naman ako natutunawan. Ayokong magtapon ng maayos pang pagkain. 

Ang kalagayan namin dito ay tulad ng pagkabihag ng isang pangkat ng mga kabataang may kasalanan na may mga baril. Sa gayong bagay, ang ating bansa ay pinipigilan ng isang pangkat ng mga nagbibinatang terorista. Di man sabihin, ito'y hindi makatuwiran.

Dito sa loob, araw-araw kaming nakalantad sa pakikipag-ugnayan sa militar. At sasabihin ko sa inyong ang militar bilang isang institusyon ay nagdurusa sa isang matindi at di na maisasaayos na pagkabaliw. Ang institusyong militar ay tiwali, hangal, lihis at mapag-aksaya. Ito ay masama at nabubulok sa pinakaugat nito -- sa pinakahuling kawan, sa pinakahuling detalye. Hindi ito maisasaayos mula sa loob. Hindi ito makukunsensya mula sa labas dahil wala itong budhing dapat nating "ayusin".

Araw-araw, hinahamak ng diktadurang ito ang ating mamamayan. Inilalagay nito ang ating mamamayan sa hindi makataong kalagayan, pagkakait, at kamatayan. Dapat natin itong ibagsak at lahat ng mga institusyong nakapaloob dito. Subalit huwag nating gamitin ang malupit at barbarikong pamamaraan ng dahas. Hindi ko sinasabing huwag tayong lumaban. Sa kabila niyon, palagay ko'y dapat tayong lumaban. At may karapatan tayong lumaban. Ngunit, kung lalaban tayo, lumaban tayo tulad ng mga tao, hindi tulad ng mga aso o daga.

Dapat nating ipaghiganti ang mga namatay at mga naghihingalong biktima ng diktadura nang walang pasubali subalit makakatulong sa atin na tandaan ang mga pananalita ni Gandalf nang kanyang sinabi -- 'Maraming nabuhay na dapat mamatay. At ang ilang namatay ay dapat magkaroon ng buhay. Maibibigay mo ba ito sa kanila? Kung gayon huwag magmadaling magpataw ng kamatayan bilang kahatulan.'

Dapat nating ibagsak ang diktadura dahil dapat lang. Dapat nating wakasan na ang karahasan sa anumang paraan dahil nais natin ng kapayapaan. Dapat nating ibagsak ang diktador upang wala nang diktador pang babangon muli at ang paniniil ay maibagsak nang tuluyan. At pag nakuha na ng amamayan ang kapangyarihan sa kanilang mga kamay, dapat nilang gamitin ito ng makatwiran, may awa at pang-unawa. Sa gayon ang bagong kapangyarihan ay may pagkakataong tumindig sa kalagayang hindi na tiwali ang kanilang pamumuno.

Pagpasensyahan po ang mga halu-halong puntong ito. Ngunit sa palagay ko, kung mayroon mang naituro ang aming pagkapiit, ito'y ang aral na ang buhay ng tao at ang kalayaan ng tao ay hindi dapat tratuhing napakamura at mapanlait tulad ng pagtrato ngayon.

May pagkakataon akong muling madalaw ang Beteriand. Nagaganap na ang War of the Rings. Hindi na nakasama ng Kompanya si Gandalf dahil nawala na ito sa Moria. At mahaba-haba pa ang lalakbayin. Iyon ay isang paglalakbay na nasa malawak na antas. At natutuwa akong ito'y isang pakikipagsapalarang kapwa natin tinatahak, kasama ng lahat ng Malayang Mamamayan ng Middle Earth.

Subalit sa kabila ng kaluwalhatian ng Ikatlong Edad, nakatitiyak akong sinasang-ayunan nyo ako pag sinabi kong ang pinakamalaking paglalakbay natin sa daigdig na ito ay ang ating pakikibaka para sa kalayaan. Ang mga pasakit at sakripisyo'y nakalilito. Makasaysayan ang mga labanan. At tunay na magiging dakila ang tagumpay.

Natutuwa akong kapwa natin tinatahak ang malaking pakikipagsapalarang ito. At nakatitiyak akong malalampasan natin ang Panginoon ng Dilim ng ating panahon, kasama ang lahat ng Pilipinong mapagmahal sa kalayaan sa ating bayan. Pag natapos na ang lahat ng ito, ang pagbabahagi ng mga kwento ay tiyak magkakaroon ng maraming bilang ng pag-ukol at pag-awit. Para sa ating mga anak at kaapu-apuhan.

'Nais kong di na iyo nangyari sa aking panahon', sabi ni Frodo.

'Gayon din ako,' sabi ni Gandalf, 'at ng lahat ng nabuhay na makita ang gayong panahon. Subalit hindi para sa kanila ang pagpapasiya. Ang dapat nating pagpasiyahan ay kung anong dapat nating gawin sa panahong ibinigay sa atin.'

Maraming salamat muli. Umaasa ako na makita kayo sa lalong madaling panahon. At pag lahat ng ito ay natapos na, umaasa akong matamasa na natin ang payapang gabi ng kwento at mga awit, hinggil sa Ikatlong Edad at hinggil sa ating panahon.

Sumasainyo ng buong katapatan,

Lean L. Alejandro

Kapwa Manlalakbay

Ang U.P. at si Lean Alejandro

ANG U.P. AT SI LEAN ALEJANDRO: 

Pagwawasto sa kawalang-katarungan sa ating pinanahanan

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

(Eulohiya ni P.N. Abinales sa pagkakapaslang kay Lean Alejandro, pangkalahatang kalihim ng BAYAN)

Ang mga kasapi ng pakuldad na magbubuklat sa transcript of records ni Lean Alejandro ay maaaring manlumong matuklasang hindi niya nakumpleto ang kanyang mga rekisitong pang-akademiko. Kaya madaling ipagpalagay ng iba na sinundan niya ang rutang tinungo ng maraming aktibista ng Pamantasang ito: na nagtapos na nagbabanal-banalang bagsak. Hindi natapos ni Lean ang kanyang degri sa Philippine studies at piniling pansamantalang iwan ang akademya upang ipagpatuloy ang iba pang antas ng paglilingkod sa sambayanan at makibaka para sa kanilang paglaya. Bukod sa inaming niyang hindi niya lubos-maisip na gagawin niya ang dalawang taon ng pagsasanay-militar sa ilalim ng programang CMT na karaniwang sinasalamin ang militarisasyon ng lipunan.

Ganunpaman, sa mga nakakakilala kay Lean, alam nilang hindi siya angkop sa karaniwang paniwala hinggil sa kapanabayang aktibistang estudyante. Sa kanyang sariling pananaw, siya ang magandang halimbawa ng iskolar sa tradisyon ng UP. Nakatrabaho ko siya sa Third World Studies Center at nakasama sa kwarto sa Narra Residence Hall ng mahigit tatlong taon, maaari kong patunayan ang kanyang intelektwal na pagsisikap na itinakda niya sa sarili upang mas masuri niya ang lipunang dapat niyang baguhin.

Hindi tulad ng mga estudyante't akademiko na nakaupong kuntento na sa karaniwan, nais ni Lean na sumunod sa batayang tradisyon ng UP hinggil sa kahusayan at kritikal na pag-iisip. Sa kabila ng mga hinihingi ng kanyang pampulitikang gawain, palagi siyang malay sa katotohanang ang parehong pag-aaral ng akaemiko at pulitika ay nangangailangan ng pagsisikap mula sa mga patuloy na kumikilos. Habang ang ilang intelektwal sa Pamantasan ay ayaw nang magbasa ng lampas kina Marx o Lenin, pinasok ni Lean ang isang programa ng pagbabasa na magpapakilala sa kanya  sa patuloy na pagbabago ng Marxistang tradisyon matapos si Marx. Pinagbuhusan niya ng panahong basahin ang anumang bagong aklat sa Marxismo na naroroon sa Thir World Studies, naghahanda ng mahahabang sulatin ng pagsusuri sa bawat isa at ikumpara ang mga ito sa anumang matagumpay na pagsisiyasat o anumang pagbabagong nagawa ng mga bagong akdang ito sa lumalagong tradisyon ng Marxistang intelektwal. Inihanda din niya ang kanyang sariling adyenda sa pananaliksik, una sa lahat ang kanyang layuning pag-aralan ang makasaysayang pagsulong ng kilusang estudyante sa Pilipinas upang matukoy ang ambag nito sa mas malawak na pakikibaka para sa nasyunalismo at demokrasya. At sa pagitan nito, gagawin niya ang mga intelektuwal na tirang pabalang-balang sa mga anti-Marxista na kritiko tulad ng labis na kinikilalang prayle ng Opus Dei na si Joseph De Torre, na ininsulto maging ang mga anti-Marxistang tradisyon sa pamamagitan ng hindi pagtupad sa isang batayang pamamaraan sa pananaliksik: ang alamin muna kung ano ang nais mong pabulaanan bago isulat ang iyong "kritisismo".

Sa lahat ng ito, patuloy siyang ginagabayan ng dalawa sa pangunahing pahayag ni Marx: ang magsagawa ng isang "walang habas na kritisismo ng lahat ng umiiral" at laging malay na sa pakikibaka, " "kamangmangan ay hindi pa nakatulong sa sinuman". Lubos niyang naunawaan kung ano ang ibig sabihin ng isang mag-aaral ng UP at isang iskolar ng mga tao. Lubos niyang pinahahalagahan ang kanyang mga taon sa UP at pinapangarap na isang araw, kapag natapos na ang pakikibaka, nais niyang bumalik sa kanyang unang pag-ibig at kinakasama, ang pamantasan.

Sa ilang pagkakataong nagkita kami matapos siyang lumisan sa UP, pagninilayan ni Lean ang mga bagay na naaalala niya sa akademya. Nababahala siya na hindi niya magagawang makumpleto ang adyenda ng pananaliksik na nasa isip niya. Lagi niyang itinatanong ang kalagayan ng aklatan ng pamantasan, at kung, sa hinaharap, ay bumalik siya sa mga inaagiw na sulok ng mga arkibo upang ipagpatuloy ang kanyang pananaliksik. Nakaliban din siya sa mga klaseng nais niyang pasukan, lalo na ang kanyang unang kurso, ang Chemistry, panitikan, at ang mga dayuhang wika (nais niyang magpatala sa mga kurso ng wikang Aleman at Ruso upang mabasa niya sina Marx at Lenin, sa orihinal nitong wika). Mas mahalaga, hindi niya nakausap ang mga magagaling na utak ng pakuldad ng UP, nakikipagtalakayan sa mga ito hinggil sa pinakabago sa panitikan, pulitika, at maging ang daigdig ng pantasya ni J.R.R. Tolkien sa pagitan ng pag-inom ng murang kape sa kantina ng FC o sa pagitan ng mga bote ng Scotch kina Dodong Nemenzo.

May pananaw sa UP si Lean matapos ang pambansang kasarinlan. Bagamat ang mga radikal na ortodoks, pag umakyat na sa kapangyarihan, ay katatakutan na babaguhin nila ang mga institusyon ng mataas na pag-aaral upang tumalima sa pangangailangan ng panahon, ikinikintal ni Lean sa akin ang kahalagahan ng pagpapanatili ng UP bilang kanlungan ng kritikal at karampatang pag-iisip. Lagi niyang sinasabi na matapos ang rebolusyon, dapat gawin ng Estado ang lahat upang manatili ang mga magagaling na utak sa UP - mula sa mga konserbatibo,liberl, hanggang sa mga ortodoks at mga radikal na erehe - at tulungan silang ipagpatuloy ang ibig nilang gawin: magturo, magsaliksik, magtalakayan, at magdebate. Halimbawa, bagamat hindi tayo sang-ayon sa mga paggalugad na teyoretikal ni Prof. Agpalo, nakita niya ang kahalagahan ng pananatili ng mga liberal na tulad ni Agpalo sa Pamantasan. "Paano bang tayong mga radikal sa akademya ay higit pang matatalos ang ating radikalismo kung hindi sa pamamagitan ng isang matinding debate sa mga tulad ni Agpalo, at katulad pa niya?", ang minsang sinabi niya isang gabi. Ipinahayag rin niya ang pagkamatuwain sa mga sikat at hindi kilalang kauratan sa UP, umaasang balang araw ay babalik sila upang ibahagi ang kanilang mga pambihirang ideya sa mga kasamahan sa trabaho at sa mga estudyante na lahat ay sa ngalan ng "mataas na karunungan". Naniniwala si Lean na matapos ang ganap na paglaya ng sambayanan, ang pakuldad at mga estudyante ng UP ay makahulugang tutungo na ngayon sa pagtupad sa mga layunin ng Pamantasan nang hindi na nabibigatan dahil sa mga "pribadong katampalasanan" tulad ng mababang sahod at kapos na pasilidad.

Lagi niyang idinadaing ang ginawa ng diktadurang Marcos sa UP; ang pagbagsak sa akademikong kalayaan nito sa pamamagitan ng pagbawas ng badyet at sa pamamagitan ng tago at lantarang banta ng panunupil, pagsira sa integridad ng mga guro nito na ginagawa ang mga itong akademikong mersenaryo, tagapagsulat ng iba at mga nagpuputa sa kaisipan at pinipigilan ang mga ideya na kritikal sa status quo at may kakayahang palawakin ang imahinasyon ng mga mang-aaral at guro mula sa pagsisimula nito sa akademya. Ipinangako niya na ang hindi mangyayari ang ganito sa alternatibong lipunang kanyang itinataguyod.

Ibinabahagi ko ang mga pribadong kaisipang ito ni Lean hindi lamang upang ipakita sa inyo na marami pa siyang talento kaysa ang pagkilala sa kanya bilang kilala sa pulitika na nababasa natin sa mga pahayagan o napapakinggan sa mga panayam at malalaking pagkilos. Isa rin siyang masugod na panatiko ng mga ideya at prinsipyo ng Pamantasan. Sa kanyang kamatayan, maaaring hindi niya direktang ibinahagi ang mensahe na sa pangyayaring ito, nagiging mahalaga sa atin ito upang sariwain ang tradisyon ng UP ng kahusayan at kritikal na pag-iisip at  masigla itong ipagtanggol laban sa mga pagsisikap sa na wasakin ito sa hinaharap.

Sa ilang panahon, nagbigay ang Pamantasang ito ng honorary doctorates sa mga kasuklam-suklam na nilalang tulad ni Imelda Marcos. Pumayag ito sa mga sumpong at kapritso ng mga makapangyarihan sa pamamagitan ng pagtanggap sa mga propesor at akademiko na itinaas ng ranggo dahil sa mga pampanguluhang dekreto at atas-ehekutibo, at pinayagan din nito ang pinakamasamang akademiko na maging mga sikat dahil sa ilang mga pasalitang saloobin at mga paksang hindi naman nila seryosong pinag-aralan. Iniisip kong ang mga panahon ng krisis tulad ng kinakaharap natin ngayon ay isang kanais-nais na sandali para sa UP upang itama ang maraming inhustisya sa ating pananahanan sa pamamagitan ng pagbibigay ng nararapat na pagkilala sa mga tumindi para sa tradisyon nito. Marami sa mga magagaling at matatalino ng UP ay nananatiling hindi kinikilala at hindi pinahalagahan ang kanilang mga gawa kung dahil lamang tinanggihan nilang habulin ang papel na tinatawag na diploma o huwag pansinin ang marami sa mga pormal na pre-rekisitong pang-akademiko na hindi kinakailangang sumalamin sa kaalaman o katalinuhan.

Kung gagawin natin ito, sa tingin ko, isang maliit na bahagi ng paghahanap ng pagbibigay-katarungan kay Lean Alejandro ay naganap na.

Salin ng Pahayag ng BlockMarcos sa SONA

MARTSA NG MGA HINDI MAKAPAG-MARTSA

Today, the President will once again report on the state of a mythical nation: a nation united, marching in cadence towards the promised land of progress.

Ngayon, muling mag-uulat ang Pangulo sa kalagayan ng isang kataka-takang bansa: isang bansang nagkakaisa, sabay-sabay na nagmamartsa patungo sa pangakong lupaing maunlad.

But, just as in the past several years, thousands of us will again be marching on the streets to express the real state of the nation: a nation divided, mired in poverty and hunger, being led away from the land of freedom.

Subalit, tulad ng mga nakalipas na taon, libu-libo sa atin ang muling magmamartsa sa kalsada upang ipahayag ang tunay na kalagayan ng bansa: isang bansang hiwa-hiwalay, sadlak sa karukhaan at kagutuman, na inilalayo mula sa lupaing malaya.

This year, however, there will be many Filipinos who—even if they might have wanted to march with us and protest—will not be able to join us: all those who been killed by cops, soldiers, and vigilantes emboldened by Duterte’s sanctioning of extra-judicial killings, promotion of impunity, and imposition of martial law in Mindanao; all those who have been silenced and disempowered by an army of pro-government propagandists who have spun a web of deceit around them.

Gayunman, ngayong taon, maraming Pinoy na - bagamat nais nilang sumama sa martsa at kilos-protesta - ay hindi makasama sa atin: lahat ng mga pinaslang ng kapulisan, sundalo at mga manunungol (bihilante) na pinatapang ng mga pagsang-ayon mismo ni Duterte sa pamamaslang, pagtataguyod ng impunidad, at pagpapatupad ng batas-militar ng Mindanao; lahat na pawang pinatahimik at pinawalang-saysay ng isang hukbo ng mga maka-gobyernong propagandistang nagpakalat ng mapambitag na panlilinlang sa kanilang paligid.

And in the coming years, if President Duterte succeeds in restoring full-blown dictatorship, none of us will be able to march at all. There won’t be any more protests during the SONA because all of us have either already been locked up in jail—or simply terrorized into just staying at home and keeping silent.

At sa susunod pang mga taon, kung magtatagumpay si Pangulong Duterte na ibalik ang isang ganap na diktadura, wala isa man sa atin ang muling makapagmamartsa. Wala nang mga protesta sa SONA dahil lahat tayo ay nakapiit na - o natakot na at nanahimik na lang sa bahay.

This is why, while we still have time, we need to put ourselves in the shoes of all those who can no longer march—and of all those who will not be able to march in the future—to do what they cannot or will not be able to do: to march on and occupy the streets—during the SONA and in the coming weeks—to #BlockDuterte and resist tyranny.

Kaya habang may panahon pa, dapat nating ilagay ang ating mga sarili sa sapatos ng iba pang hindi makapagmartsa - sa mga taong hindi na makapagmamartsa sa hinaharap - ang gawin ang hindi na nila kayang gawin o magagawa pa: ang magmartsa at sakupin ang lansangan - sa mismong SONA at sa mga darating pang araw o linggo - upang #HaranginsiDuterte at labanan ang paniniil.

“Never again!” cannot just remain an empty slogan, it must also be a commitment to put our bodies in the line of fire in order to defend our dreams of a better society and to join the people in charting a better future.

Hindi maaaring manatiling walang laman ang panawagang "Hindi na muli!", ito'y dapat maging isang panata na ilagay ang ating mga sarili sa gitna ng panganib upang ipagtanggol ang ating pangarap na mas kaaya-ayang lipunan at samahan ang taumbayan sa pagbalangkas ng mas magandang kinabukasan.

Join us in fighting dictatorship; join us in building a real democracy.

Halina't sama-sama nating labanan ang diktadura; sama-sama nating itatag ang isang tunay na demokrasya.

Harangin ang diktadura! Baguhin ang sistema!

#BlockMarcos

23 Hulyo 2017