Ang hunyango, ni Anton Chekhov - Bahagi 1

ANG HUNYANGO

ni Anton Chekhov

Naglalakad sa liwasan sa palengke si Otchumyelov, ang superintendente ng pulisya, suot ang isang bagong gaban at yakap ang isang pakete. Isang pulis na may pulang buhok ang humahabol sa kanya, tangan ang isang bistayang puno ng mga nakumpiskang aratiles sa kanyang mga kamay. Tahimik ang paligid. Walang sinuman sa liwasan.... Ang mga bukas na pinto ng mga tindahan at taberna ay nakatanaw sa daigdig ng Bathala nang may kalungkutan, parang mga gutom na bibig; wala ni isang pulubi malapit sa kanila.

“Kaya nangangagat ka, ikaw na isinumpang hayop?” biglang narinig ni Otchumyelov. “Mga binata, huwag ninyo siyang bitawan! Bawal ang mangagat ngayon! Hawakan ninyo siya! ah . . . ah!” May narinig na ungol ng aso. Tumingin si Otchumyelov sa direksyon ng tunog at nakita ang isang aso, patalon-talon gamit ang tatlong paa at lumilingon sa paligid, tumatakbo palabas ng tableriya ni Pitchugin. Isang lalaking nakasuot ng inarmirol na damit, na walang butones ang kanyang tsaleko, ang humahabol sa kanya. Hinabol siya nito, at sa pagtalsik ng kanyang katawan paharap ay natumba at hinawakan ang aso sa mga binti nito sa likuran. Muli ay may narinig na ungol at sigaw na "Huwag mong bitawan!" Naglabasan sa tindahan ang mga mukhang puyat, at di nagtagal ay isang pulutong, na tila nagmula sa lupa, ang nagtipon sa paligid ng bakuran ng tableriya.

"Mukhang may away, sir..." sabi ng pulis.

Lumingon si Otchumyelov nang bahagya sa kaliwa at humakbang patungo sa karamihan.

Nakita niya ang nabanggit na lalaking nakasuot ng tsaleko, nakatayo malapit sa tarangkahan ng tableriya, nakataas ang kanang kamay at ipinapakita ang dumudugong daliri sa karamihan. Sa kanyang halos lasing na mukha, malinaw na nakasulat: "Babayaran kita, gago ka!" at sa katunayan ang mismong daliri ay may hitsura ng isang bandila ng tagumpay. Sa lalaking ito, naalala ni Otchumyelov si Hryukin, ang panday-ginto. Isang puting tutang Borzoy na may matalas na nguso at dilaw na tagpi sa kanyang likod ang salaring nagdulot ng kaguluhan, tutang nakaupo sa lupa, nakaunat ang mga paa sa gitna ng karamihan, nangangatal ang buong katawan. May pahiwatig ng paghihirap at takot sa kanyang mga matang lumuluha.

* gaban - makapal at mahabang kasuotang panlabas na isinusuot sa ibabaw ng damit at ginagamit kung taglamig; mula sa Diksiyonaryong Adarna, p.251

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 7

Tunay nga, ngayong natitigan ko na iyon, pakiramdam ko'y nakahawak ako sa isang kahoy na babad sa dagat; nadama ko'y kalugod-lugod na pakiramdam ng reyalidad na agad na nagpapabalik sa dalawang Arsobispo at sa Kataas-Taasang Panginoong Tsanselor sa mga anino ng mga lilim. Narito ang bagay na tiyak, bagay na totoo. Kaya, pagkagising isang hatinggabi ng kakila-kilabot napanaginip, may agad na nagbukas ng ilaw at humiga nang tahimik, sinasamba ang aparador, sinasamba ang katatagan, sinasamba ang reyalidad, sinasamba ang impersonal na daigdig na patunay ng ilan pang bagay na umiiral maliban sa atin. Iyan ang nais mong matiyak…. Ang kahoy ay kaaya-ayang bagay kung iisipin. Iyon ay nagmula sa  puno; at ang mga puno ay lumalaki, at hindi natin alam kung paano sila lumalaki. Sa loob ng maraming taon, lumalaki sila, nang hindi tayo pinapansin, sa kaparangan, sa kagubatan, at sa tabing ilog — lahat ng bagay na gustong isipin ng isang tao. Inihahampas ng baka sa ilalim nila ang kanilang buntot pag mainit na hapon; pinipinturahan nila ang ilog na napakalunti na kapag sumisid ang isang itik, inaasahan mong makita ang mga balahibo nitong pawang luntian kapag ito'y muling umahon. Nais kong isipin ang mga isdang nakabalanse sa agos na parang mga bandilang hinuhubaran; at ng mga salagubang-tubig na dahan-dahang nagbubuga ng mga simboryo ng putik sa ibabaw ng ilog. Nais kong isipin ang puno mismo: una ang halos tuyong pakiramdam ng pagiging kahoy; pagkatapos ang paggiling ng bagyo; pagkatapos ang mabagal at masarap na pag-agos ng dagta. Nais ko rin itong isipin, sa mga gabi ng taglamig na nakatayo sa bakanteng kaparangan na ang lahat ng mga dahon ay magkakadikit, walang malambot na nakalantad sa mga balang bakal ng buwan, ang hubad na masta sa isang lupang gumuguho't gumuguho, buong gabi. Ang huni ng mga ibon ay tiyak na napakalakas at kakaiba sa Hunyo; at gaano kalamig ang nararamdaman ng mga paa ng mga kulisap dito, habang sila'y gumagawa ng masipag na pag-akyat sa mga tupi ng balakbak ng puno, o sumisikat sa manipis na luntiang sibi ng mga dahon, at tumingin nang diretso sa harap nila na may mga pulang matang parang diyamante ang hiwa.... Isa-isang napuputol ang mga hibla sa matinding lamig ng lupa, pagkatapos ay dumating ang huling bagyo at, nagsibagsakan, ang pinakamataas na mga sanga ay muling tumutusok nang malalim sa lupa. Gayunpaman, ang buhay ay hindi pa tapos; mayroong isang milyong matiyaga at mapagmasid na buhay para sa isang puno, sa buong daigdig, sa mga silid-tulugan, sa mga barko, sa bangketa, sa mga silid-tulugan, kung saan ang mga lalaki at babae ay nakaupo pagkatapos mag-tsaa, naninigarilyo. Puno iyon ng mapayapang kaisipan, masasayang kaisipan, ang punong ito. Nais kong kunin ang bawat isa nang hiwalay — subalit may humahadlang…. Nasaan ako? Tungkol saan ang lahat ng iyon? Isang puno? Isang ilog? Ang Downs? Ang Almanak ni Whitaker? Ang mga bukid ng asphodel? Wala akong maalala. Lahat ay gumagalaw, nahuhulog, nadudulas, nawawala…. May malawak na kaguluhan ng materya. May nakatayo sa aking tabi at nagsasabing—

“Lalabas ako upang bumili ng diyaryo.”

“Sige?”

“Kahit na hindi magandang bumili ng diyaryo…. Walang nangyayari. Sumpain ang digmaang ito; Diyos ko, sumpain ang digmaang ito!… Gayunpaman, hindi ko maunawaan kung bakit dapat tayong magkaroon ng kuhol sa ating dingding.”

Ah, ang marka sa dingding! Isa iyong kuhol.

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 6

Hindi, hindi, walang napapatunayan, walang nalaman. At kung babangon ako ngayon at titiyaking ang marka sa dingding ay talagang — ano ang sasabihin natin? — ulo ng isang luma't napakalaking pako, na itinusok dalawang daang taon na ang nakararaan, na ngayon, dahil sa matiyagang paglisan ng maraming henerasyon ng mga kasambahay, ay nagpakita ng ulo nito sa ibabaw ng pintura, at unang nasisilayan ang modernong buhay pagkakita sa puting pader na naliliwanagan ng apoy, ano ang aking mahihita? — Kaalaman? Kailangan pa ba ng haka-haka? Nakakapag-isip pa ako kahit nakaupo o nakatayo. At ano ang kaalaman? Ano ang ating mga marurunong na tao maliban sa mga inapo ng mga mangkukulam at ermitanyong nakayuko sa mga kuweba at sa kakahuyan, nagtitimpla ng mga halamang gamot, nagtatanong sa mga daga at nagsusulat ng wika ng mga bituin? At habang nababawasan ang ating paggalang sa mga ito habang nababawasan ang ating mga pamahiin at tumataas ang ating paggalang sa kagandahan at kalusugan ng isip…. Oo, maiisip ninuman ang isang napakagandang daigdig. Isang tahimik at maluwang na daigdig, na may mga bulaklak na napakapula at bughaw sa lantad na parang. Isang daigdig na walang mga guro, espesyalista, o kasambahay na parang mga pulis, isang daigdig na kayang hiwain gamit ang isip kung paanong hinihiwa ng isda ang tubig gamit ang kanyang palikpik, kumakain ng mga tangkay ng mga liryo sa tubig, na nakasabit sa pugad ng mga puting itlog ng dagat…. Kaypayapa rito sa ibaba, nakaugat sa gitna ng daigdig at nakatingala sa kulay abong tubig, kasama ang kanilang biglaang kislap ng liwanag, at ang kanilang mga repleksyon — kung hindi dahil sa Almanak ni Whitaker — kung hindi dahil sa Talaan ng mga Karapatang-ari!

Kailangan kong tumalon at tingnan mismo kung ano talaga ang markang iyon sa dingding — isang pako, isang dahon ng rosas, isang bitak sa kahoy?

Narito muli ang kalikasan sa kanyang lumang laro ng pangangalaga sa sarili. Ang sunod-sund na pag-iisip na ito, napagtanto niya, ay nagbabanta lamang ng pag-aaksaya ng enerhiya, kahit na ilan pang banggaan sa reyalidad, sapagkat sino pa ang makakapag-angat ng daliri laban sa Talahanayan ng Kataas-taasang Kagalingan ni Whitaker? Ang Arsobispo ng Canterbury ay sinusundan ng Kataaas-Taasang Panginoong Tsanselor; ang Kataaas-Taasang Panginoong Tsanselor ay sinusundan ng Arsobispo ng York. Lahat ay may sinusunod, ganoon ang pilosopiya ni Whitaker; at ang dakila ay ang malaman kung sino ang sumusunod kanino. Alam ni Whitaker, at hayaan mong gayon, ayon sa payo ng Kalikasan, ang umaliw sa iyo, sa halip na galitin ka; at kung hindi ka maaliw, kung kailangan mong basagin ang oras na ito ng kapayapaan, isipin ang marka sa dingding.

Nauunawaan ko ang laro ng Kalikasan — ang kanyang pag-uudyok na kumilos bilang paraan ng pagwakas ng anumang kaisipang nagbabanta sa pagpukaw o sakit. Kaya naman, sa palagay ko, ay nagmumula ang ating bahagyang paghamak sa mga taong kumikilos — mga taong, ipinapalagay nating, hindi nag-iisip. Gayunpaman, walang masama sa pagtigil nang lubusan sa iyong mga hindi kanais-nais na kaisipan sa pamamagitan ng pagtingin sa isang marka sa dingding.

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 5

Sa ilang liwanag na tumatama sa dingding, tila lumalabas ito mula sa dingding. Hindi rin naman ito talagang pabilog. Hindi ako nakatitiyak, ngunit tila naglalagay ito ng isang kapansin-pansing anino, na nagmumungkahing kung dadalirutin ko ng aking daliri ang piraso ng pader na iyon, sa isang punto, ay aakyat at bababa ito sa isang maliit na agos, isang magandang agos tulad ng mga lungga sa South Downs na, sabi nila, ay alinman sa mga libingan o kampo. Sa dalawa, mas nais kong ituring iyong mga libingan, na nagpapakita ng lumbay tulad ng karamihan sa mga Ingles, at makitang likas iyon sa dulo ng paglalakad upang isiping mga buto iyong nakaunat sa ilalim ng damuhan…. Tiyak na may ilang aklat tungkol doon. Tiyak na may isang antikwaryong naghukay ng mga butong iyon at binigyan ng pangalan…. Anong uri ng tao ang isang antikwaryo, naisip ko? Mga retiradong koronel sa halos lahat ng bahagi, sa palagay ko, nangunguna sa mga grupo ng matatandang manggagawa papunta sa tuktok dito, sinusuri ang mga tipak ng lupa at bato, at nakikipag-ugnayan sa mga kalapit na pari, na, dahil pag binuksan sa oras ng almusal, ay nagbibigay sa kanila ng pakiramdam ng kahalagahan, at ang paghahambing ng mga tunod ng palaso ay nangangailangan ng mga paglalakbay sa buong bansa patungo sa mga bayan-bayan sa mga lalawigan, isang kaaya-ayang pangangailangan kapwa para sa kanila at sa kanilang mga matatandang asawa, na nais gumawa ng ensaladang kalumpit o maglinis ng silid-aralan, at may lahat ng dahilan upang panatilihing nakabitin ang malaking tanong tungkol sa kampo o sa libingan, habang nakakaramdam ng kaaya-ayang pilosopikal an mismong Koronel sa pag-iipon ng ebidensya sa magkabilang panig ng tanong. Totoong sa wakas ay naniniwala na siya sa kampo; at, dahil tinututulan, ay naglathala ng isang polyetong babasahin niya sa pulong tuwing ikatlong buwan ng lokal na samahan nang bumagsak siya dahil sa isang istrok, at ang kanyang huling malay na mga iniisip ay hindi ang asawa o anak, kundi ang kampo at ang tunod ng palaso roon, na ngayon ay nasa kahon sa lokal na museo, kasama ang paa ng isang Tsinong mamamatay-tao, isang dakot ng mga pako noong panahon ni Elizabeth, napakaraming pipang luad ng Tudor, isang piraso ng Romanong palayok, at ang baso ng alak na inuminan ni Nelson — na nagpapatunay na hindi ko talaga alam kung ano.

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 4

“At pagkatapos ay pumasok ako sa silid. Pinag-uusapan nila ang tungkol sa botaniya. Sinabi ko kung paano ako nakakita ng isang bulaklak na tumutubo sa isang bunton ng alikabok sa dating kinaroroonan ng isang lumang bahay sa Kingsway. Ang binhi, sabi ko, ay malamang na naihasik noong panahon ng paghahari ni Carlito ang Una. Anong mga bulaklak ang tumubo noong panahon ng paghahari ni Carlito ang Una?” tanong ko — (suvalit hindi ko matandaan ang tugon). Matataas na bulaklak na may mga lilang palawit marahil. At nagpatuloy nga nga. Anumang oras ay inaayos ko ang sarili sa aking isipan, nang may pagmamahal, palihim, hindi hayagang sinasamba ito, dahil kung ginawa ko iyon, huhulihin ko ang aking sarili, at agad na iuunat ang aking kamay upang kumuha ng isang aklat bilang pananggalang sa sarili. Sa katunayan, nakakapagtaka kung paano likas na ipinagsasanggalang ng isang tao ang imahe ng sarili mula sa idolatriya o anumang iba pang pagtangan, na maaari itong gawing katawa-tawa, o masyadong kakaiba sa orihinal na hindi na paniniwalaan pa. O hindi ba pagtatakhan pa? Ito'y napakahalagang bagay. Kung sakaling mabasag ang salamin, maglaho ang imahe, at wala na ang romantikong pigurang may luntiang lalim ng kagubatan, kundi ang balat na lamang ng isang taong nakikita ng ibang tao — ito'y nagiging mundong walang-hangin, mababaw, kalbo, at bantog! Isang mundong hindi dapat tirhan. Habang nagkakaharap tayo sa mga bus at mga riles sa ilalim ng lupa, nakatingin tayo sa salamin; iyan ang dahilan ng kalabuan, ng kinang ng pagiging malabo, sa ating mga mata. At lalong mapagtatanto ng mga nobelista sa hinaharap ang kahalagahan ng mga repleksyong ito, dahil gayunman, walang iisang repleksyon kundi halos walang katapusang bilang; iyon ang mga kalalimang kanilang tutuklasin, iyon ang mga multong kanilang susundan, na iiwanan ang paglalarawan ng reyalidad nang higit pa sa kanilang mga salaysay, na ipinagwawalang-bahala ang kaalaman tungkol doon, tulad ng ginawa ng mga Griyego at marahil ni Shakespeare — ngunit walang kabuluhan ang kalahatang ito. Sapat na ang tunog militar ng salita. Naaalala nito ang mga nangungunang artikulo, mga ministro ng gabinete — isang buong uri ng mga bagay nga na noong bata pa ay inakala ng isa na ang bagay mismo, ang karaniwang bagay, ang tunay na bagay, na hindi maaaring iwanan maliban sa panganib ng walang pangalang kapahamakan. Ang mga pangkalahatan kahit papaano'y nagbabalik sa Linggo sa London, mga paglalakad sa hapon ng Linggo, mga tanghalian ng Linggo, at mga paraan din ng pagsasalita tungkol sa mga patay, damit, at gawi — tulad ng ugali ng pag-upo nang magkakasama sa isang silid hanggang sa isang takdang oras, bagamat walang may nais ng gayon. May tuntunin para sa lahat. Ang tuntunin para sa mga mantel sa partikular na panahong iyon ay dapat itong gawin ng tapiserya ng may maliliit na dilaw na kompartamento na minarkahan, tulad ng makikita mo sa mga litrato ng mga karpet sa mga pasilyo ng mga palasyo ng hari. Ang mga mantel na may kakakibang uri ay hindi totoong mantel. Nakagugulat, ngunit gaano kagandang matuklasan ang mga totoong bagay na ito, mga tanghalian ng Linggo, mga paglalakad sa Linggo, mga bahay sa lalawigan, at mga mantel na hindi talaga totoo, ay kalahating guniguni pa nga, at ang kapahamakang dumalaw sa hindi naniniwala sa mga ito'y isang pakiramdam lamang ng hindi tunay na kalayaan. Ano na ngayon ang papalit sa mga bagay na iyon, ang mga tunay na pamantayang bagay? Marahil mga lalaki, kung ikaw ay isang babae; ang pananaw ng lalaking namamahala sa ating buhay, na nagtatakda ng pamantayan, na nagtatatag ng Talaan ng mga Kapangyarihan ni Whitaker, na, sa palagay ko, mula noong digmaan ay naging kalahating guniguni para sa maraming kalalakihan at kababaihan, na sana kung pag-isipan, ay pagtawanan sa basurahan kung saan nagpupunta ang mga multo, ang mga aparador na gawa sa mahogany at ang mga inilimbag ng Landseer, mga Diyoses at mga Diyablo, Impiyerno at iba pa, na nag-iiwan sa ating lahat ng nakalalasing na pakiramdam ng hindi tunay na kalayaan — kung mayroon mang kalayaan….

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 3

At gayunpaman, ang markang iyon sa dingding ay hindi naman talaga butas. Maaari pa nga itong sanhi ng ilang bilog at itim na sangkap, tulad ng isang maliit na dahon ng rosas, na natira mula sa tag-araw, at ako, bilang isang hindi masyadong mapagbantay na kasambahay — tingnan ang alikabok sa dapugan, halimbawa, ang alikabok na, sabi nila, ay nagbaon sa Troy nang tatlong ulit, mga piraso lamang ng palayok na lubos na tumatangging malipol, gaya ng maaaring paniwalaan ng isa.

Ang puno sa labas ng bintana ay marahang kumakatok sa salamin…. Nais kong mag-isip nang tahimik, mahinahon, maluwang, hindi kailanman naaabala, hindi na kailangang tumayo mula sa aking upuan, madaling lumipat mula sa isang bagay patungo sa isa pa, nang walang anumang nadaramang poot, o balakid. Nais kong sumisid nang mas malalim, palayo sa ibabaw, kasama ang matigas at magkakahiwalay na katotohanan nito. Upang mapatatag ang aking sarili, hayaan mong hawakan ko ang unang ideyang sumulpot…. si Shakespeare…. Mabuti, gagawin niya ang kasinghusay ng iba. Isang lalaking nakaupo nang matatag sa isang tumba-tumba, at nakatingin sa apoy, kaya — Isang ulan ng mga ideya ang walang tigil na bumagsak mula sa isang napakataas na Langit pababa sa kanyang isipan. Sinapupo niya sa palad ang kanyang noo, at ang mga tao, nakatingin sa loob mula sa bukas na pinto, — dahil ang tagpong ito'y dapat maganap isang gabi ng tag-araw — Ngunit nakakabagot ito, ang makasaysayang kathang-isip na ito! Hindi na ako interesado. Nawa'y madama ko ang isang kaaya-ayang landas ng pag-iisip, isang landas na hindi direktang sumasalamin sa aking sarili, dahil ang mga iyon ang pinakamasayang naiisip, at madalas na nasa isip kahit ng mga mapagpakumbabang taong kulay daga, na tunay na naniniwalang ayaw nilang marinig ang kanilang sariling papuri. Hindi sila mga kaisipang direktang pumupuri sa sarili; iyon ang kagandahan ng mga ito; ang mga ito'y kaisipang tulad nito:

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 2

Subalit tungkol sa markang iyon, hindi ako nakatitiyak tungkol doon; sa palagay ko'y hindi ito gawa ng pako; napakalaki niyon, bilog na bilog, para diyan. Maaaring tumayo ako, ngunit kung tatayo ako at titingnan iyon, sampu sa isa ay hindi ko masasabi nang tiyak; dahil kapag ang isang bagay ay nagawa na, walang nakakaalam kung paano ito nangyari. Naku! ang misteryo ng buhay; Ang kamalian ng pag-iisip! Ang kamangmangan ng sangkatauhan! Upang ipakita kung gaano kaliit ang kontrol natin sa ating mga ari-arian — ano't aksidenteng pangyayari ng pamumuhay na ito pagkatapos ng lahat ng ating kabihasnan — hayaan mong bilangin ko ang ilan sa mga bagay na nawala sa isang buhay, simula, dahil tila iyon ang palaging pinaka-mahiwagang pagkawala — anong ngangatngatin ng pusa, anong kakagatin ng daga — tatlong mapusyaw na bughaw na lalagyan ng mga kagamitan sa pambigkis ng aklat? Pagkatapos ay naroon ang mga hawla ng ibon, ang mga bakal na aro, ang mga isketing na bakal, ang kaldero ng uling ni Reyna Anna, ang larong bagatelle, ang organong kamay — lahat ay nangawala, amaging mga alahas. Mga opal at esmeralda, ang mga iyon ay nakahimlay sa mga ugat ng singkamas. Ano't kaytinding pagkakayas nito, tiyak! Ang kamangha-mangha'y mayroon akong damit sa aking likod, na nakaupo akong napapaligiran ng mga matibay na muwebles sa sandaling ito. Aba, kung nais ihambing ang buhay sa anumang bagay, dapat itong ihalintulad sa isang hinipan sa Tubo sa bilis na limampung milya kada oras — lumapag sa kabilang dulo nang walang kahit isang ipit sa buhok! Pumuna sa paanan ng Diyos na hubad na hubad! Gumagapang nang patiwarik sa mga parang ng asphodel na animo'y mga pakete ng kayumangging papel na inihagis sa isang usbong sa tanggapan ng koreo! Habang ang buhok ay lumilipad pabalik na parang buntot ng isang kabayong pangkarera. Oo, tila ipinapahayag nito ang bilis ng buhay, ang walang hanggang pag-aaksaya at pagkukumpuni; lahat ay kaswal, lahat ay walang pakundangan….

Ngunit pagkatapos ng buhay. Ang mabagal na paghila pababa ng makakapal na luntiang tangkay upang ang pinakatasa ng bulaklak, habang ito'y umiikot, ay umaapaw sa isa ng lila at pulang liwanag. Bakit nga ba hindi dapat ipanganak ang isang tao roon tulad ng pagkapanganak sa kanya rito, walang magawa, walang maisalita, hindi makapagtuon ng paningin, kumakapa sa mga ugat ng damo, sa mga daliri ng paa ng mga Higante? Tungkol naman sa pagsabi kung alin ang mga puno, at alin ang mga lalaki at babae, o kung mayroon nga bang mga bagay na hindi niya magagawa sa loob ng limampung taon o higit pa. Wala nang iba kundi ang mga guwang ng liwanag at dilim, na pinagsasalubungan ng makakapal na tangkay, at marahil ay mas mataas pa, mga hugis-rosas na batik na may malabong kulay — madilim na rosas at bughaw — na, sa paglipas ng panahon, ay magiging mas tiyak, magiging — hindi ko alam kung ano….

Ang Marka sa Dingding, ni Virginia Woolf - Bahagi 1

Ang Marka sa Dingding

ni Virginia Woolf

Marahil kalagitnaan ng Enero ng kasalukuyang taon nang una akong tumingala at nakita ang marka sa dingding. Upang matukoy ang petsa, dapat matandaan kung ano ang nakita. Kaya ngayon, apoy ang naiisip koy; ang matatag na balok ng dilaw na liwanag sa pahina ng aking aklat; ang tatlong krisantemum sa bilog na babasaging mangkok sa dapugan. Oo, malamang na taglamig iyon, at katatapos lang naming mag-tsaa, dahil naaalala kong ako'y naninigarilyo nang mapatingala ako at nakita ang marka sa dingding sa unang pagkakataon. Napatingala ako sa usok ng aking sigarilyo at sandaling nanatili ang aking mata sa nagliliyab na mga baga, at ang dating kinahumalingang pulang bandilang kumakaway mula sa tore ng kastilyo ay pumasok sa aking isipan, at naisip ko ang pangkat ng mga nakasakay na pulang kabalyero sa gilid ng itim na bato. Sa halip, ako'y nakahinga nang ang isip ko'y ginambala pagkakita sa marka, dahil isa itong dating naiisip, isang awtomatikong ideya, marahil ay ginawa noong bata pa ako. Isa iyong maliit at bilog na marka, itim sa puting dingding, mga anim o pitong pulgada sa itaas ng dapugan.

Kung gaano kadaling kumuyog sa ating isip pagdating sa bagong bagay, iniaangat ito nang kaunti, tulad ng mga langgam na may dalang talim ng dayami nang animo'y naghihingalo, at pagkatapos ay iniiwan ito…. Kung ang markang iyon ay ginawa ng isang pako, hindi ito maaaring para sa isang larawan, dapat ito ay para sa isang minyatura — ang maliit na modelo ng isang ginang na may puting kulot na pulbos, mga pinulbusang pisngi, at mga labi na parang pulang rosas. Aba'y isang panlilinlang, para sa mga naunang tao sa bahay na ito, na pipili ng mga larawan sa gayong paraan — isang lumang larawan para sa isang lumang silid. Ganyan sila dati — mga kawili-wiling tao, at madalas ko silang naiisip, sa mga kakaibang lugar na iyon, dahil hindi na sila makikita pang muli, hindi na malalaman kung ano ang sumunod na nangyari. Nais nilang umalis sa bahay na ito dahil nais nilang baguhin ang kanilang istilo ng mga muwebles, aniya, at sinasabi niya noon na sa kanyang palagay, ang sining ay dapat may mga ideya sa likod nito noong tayo'y mangasira, tulad ng pagkasira mula sa matandang babae na malapit nang magsalin ng tsaa at ng binatang malapit nang hampasin ang bola ng tennis sa likod-bahay ng tirahang suburban habang nagmamadali sa pagdaan ng tren.

* balok - film, 3. the thin skin of something; mula sa English-Tagalog Dictionary ni Leo James English, pahina 366

* dapog - mantelpiece -  the shelf above a fireplace and the decorative pieces on the sides of the fireplace - from Webster dictionary

- kalan na gawa sa putik o luad, may tatlong tungko at ginagatungan ng kahoy; mula sa Diksiyonaryong Adarna, p. 169

Ang Kwintas - ni Guy de Maupassant, Bahagi 7

Isang araw ng Linggo, habang naglalakad siya sa Champs Élysées upang magpahinga pagkatapos ng linggong trabaho, bigla niyang nakita ang isang babaeng naglalakad kasama ang isang bata. Si Aling Forestier iyon, bata pa, maganda pa rin, at kaakit-akit pa rin.

Napukaw ang damdamin ni Aling Loisel. Dapat ba niya itong kausapin? Aba'y Oo naman. At ngayong nakapagbayad na siya, sasabihin na niya ang lahat. Bakit hindi?

Lumapit siya rito.

"Magandang umaga, Jeanne."

Ang isa naman, nagulat na tinawag nang pamilyar ng karaniwang babaeng ito, ay hindi siya nakilala. Nauutal siyang nagsabi:

"Subalit - ginang - hindi ko alam. Malamang nagkamali ka."

"Hindi, ako si Mathilde Loisel."

Umiyak ang kanyang kaibigan.

"Oh! ... kawawang Mathilde ko, ang laki ng pinagbago mo! ..."

"Oo, dumanas ako ng ilang paghihirap simula noong huli kitang makita, at maraming paghihirap ... at lahat dahil sa iyo! ..."

"Ako? Paano nangyari iyon?"

"Naaalala mo ba 'yung kwintas na diyamanteng pinahiram mo sa akin para isuot sa piging ng Ministeryo?"

"Oo. Aba?"

"Nawala ko."

"Anong ibig mong sabihin? Ibinalik mo na."

"Ibinalik ko sa iyo ang isa pang katulad niyon. At inabot kami ng sampung taon upang mabayaran iyon. Hindi iyon naging madali para sa amin, kakaunti lang ang mayroon kami. Subalit sa wakas ay natapos na rin, at natutuwa ako."

Natigilan si Aling Forestier.

"Sabi mo bumili ka ng kwintas na diyamante para palitan ang akin?"

"Oo; hindi mo ba napansin iyon? Magkamukha sila."

Sa labis na oagkaantig, hinawakan ni Aling Forestier ang kanyabg dalawang kamay.

At ngumiti siyang may kagalakan na sabay na may pagmamalaki at pagiging mahinhin.

Si Madame Forestier, na labis na naantig, ay hinawakan ang kanyang mga kamay.

"Oh, kawawang Mathilde ko! Aba, ang kwintas ko ay pwet ng baso lamang! Ang halaga niyon ay wala pang limang daang francs!"

Ang Kwintas - ni Guy de Maupassant, Bahagi 6

Mula noon, batid na ni Aling Loisel ang kagimbal-gimbal na buhay ng napakamahihirap. Ngunit ginampanan niya ang kanyang bahagi nang buong kabayanihan. Ang kakila-kilabot na utang ay dapat bayaran. Babayaran niya iyon. Pinaalis nila ang kanilang katulong; nagpalit sila ng tuluyan; nagrenta sila ng silid sa kisame sa ilalim ng bubong.

Nalaman niya ang nakakapagod na gawaing bahay, ang kasuklam-suklam na gawain sa kusina. Naghuhugas siya ng mga pinggan, nasisira ang kanyang mga malarosas na kuko sa mga mamantikang kaldero at ilalim ng mga kawali. Hinuhugasan niya ang maruming linen, ang mga kamiseta at ang mga basahan, na isinabit niya upang matuyo sa sampayan; dinadala niya ang basura pababa sa kalye tuwing umaga, at binubuhat ang timba ng tubig, humihinto sa bawat palapag upang makahinga. At, nakadamit tulad ng isang karaniwang tao, pumupunta siya sa magpuprutas, ang groseriya, ang magkakatay ng karne, ang kanyang basket sa kanyang braso, nakikipagtawaran, nilalait, nakikipaglaban para sa bawat kaaba-abang bagol.

Bawat buwan kailangan nilang magbayad ng ilang mga tala, baguhin ang iba, makakuha ng mas maraming panahon.

Ang kanyang asawa ay nagtatrabaho tuwing gabi, gumagawa ng mga kaperahan para sa isang mangangalakal, at madalas, hanggang hatinggabi, siya ay nakaupo sa pagkopya ng isang manuskrito sa limang bagol sa isang pahina.

At ang ganitong buhay ay tumagal ng sampung taon.

Sa pagtatapos ng sampung taon nabayaran nila ang lahat, lahat-lahat, sa tantiya ng usurero at sa mga akumulasyon ng tambalang interes.

Mukhang matanda na ngayon si Aling Loisel. Siya'y naging malakas, matigas at magaspang tulad ng lahat ng kababaihan ng mahihirap na sambahayan. Sa buhok na sinuklay ang kalahati, na ang mga palda'y nakapilipit, at namumula ang mga kamay, malakas siyang nagsasalita habang hinuhugasan ang sahig gamit ang malalakas na lagaslas ng tubig. Ngunit kung minsan, kapag ang kanyang asawa ay nasa opisina, siya ay nakaupo malapit sa bintana at naiisip ang gabing iyon sa piging noon pa man, kung kailan napakaganda niya at labis na hinahangaan.

Ano kaya ang mangyayari kung hindi nawala ang kwintas na iyon sa kanya? Sino ang nakakaalam, sinong makakaalam? Kakaiba ang buhay, pabagu-bago! Gaano kapiranggot ang kailangan upang ang isang tao'y mapahamak o mailigtas!

*